قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (16)

همه ما در ویندوز با نرم‌افزارهای دریافت websiteکار کرده‌ایم، دست‌کم اسمWebZip یا WebsiteDownloader به‌گوشمان خورده است و کمابیش با کارشان آشنایی داریم.
اما برای دریافت کامل یک وبگاه در لینوکس چه طور می‌توان این کار را کرد؟

برای دریافت کامل یک website، به‌منظور مشاهده آفلاین یا هر چیز دیگری، با کمک wget می‌توان کار را پیش برد.
wget --recursive --no-clobber --page-requisites --html-extension --convert-links --restrict-file-names=windows --domains website.org --no-parent www.website.org/tutorials/html/

این دستور وب‌سایت زیر را به طور کامل دانلود می‌کند.

www.website.org/tutorials/html/

انتخاب‌هایی (Option) که در این دستور استفاده کردیم، بدین شرح است:

recursive — : تمام وب‌سایت را دانلود کن.

domains website.org– : لینک‌های خارج از دومین website.org را دنبال نکن.

page-requisites –: تمام عناصر موجود در صفحه را دریافت کن (تصاویر، css و از این دست چیزها).

html-extension –: فایل را با پسوند .html ذخیره کن.

convert-links–:لینک‌ها را طوری تبدیل کن که بشود به‌طور آفلاین ازشان استفاده کرد.

restrict-file-names=windows –: اسم فایل‌ها را طوری عوض کن که در ویندوز هم کار کنند.

no-clobber–:هیچ فایلی را بازنویسی نکن (در مواردی به‌کار می‌رود که دانلود قطع شده باشد و بخواهد مجدداً از سر گرفته شود).

no-parent –: یعنی مسیرهای بالاتر از/tutorials/html را باز نکن.
پیوند خبر:
http://www.jamejamonline.ir/papertex…m=100949685508

==========

نقل شده از: http://foss.ir/modules.php?op=modloa…rder=0&thold=0

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (15)

بازم یک نیاز جدید پیش آمد و تصمیم گرفتم با امکانات خط فرمان حلش کنم.
در فکر یک برنامه بودم که آلارم زماندار باشه؛ یعنی سر زمان معینی آدم رو خبر کنه.
طراحیش وقت و انرژی زیادی برد؛ ولی عوضش بارها قابل استفاده هست و مزایایی داره. ضمنا هدف تسلط و شناخت بیشتر نسبت به شل قدرتمند و برنامه های گسترده و مجهز و قابل انعطاف محیط گنو/لینوکس هم بوده. در مدتی که روی این برنامه کار میکردم چیزهای مفید و جالبی یاد گرفتم و با ساختار پایهء تحسین برانگیز گنو/لینوکس بیشتر آشنا شدم.

زمان زیادی با رایانه کار میکنم و بارها کارهای دیگری رو که داشتم و باید در زمان بخصوص یا با تاخیر معینی انجام میدادم یادم رفته؛ آخرینش خطر انفجار یک قوطی کنسر لوبیا روی اجاق گاز بوده!! حیف شد لوبیاها همه نیم سوخته شده بودن و انداختمشون دور.
شاید شما هم با همین مشکلات برخورد کرده باشید!

عرضم به حضور شما که در محیط گرافیکی برنامه های قابل توجهی هست همونطور که میدونید. در زیرمنوی PIM فدورا هم هست.
ولی مزایا و معایب خودشون رو دارن. باید بگم با نیازی که بنده دارم مزایای اونها خیلی بدردم نمیخوره یا مهم نیستن.
درمقابل به یک چیزی ساده، سریع، مطمئن، کم مصرف و سخت جون و مطمئن نیاز دارم. البته در عین داشتن انعطاف بقدر کافی.
این برنامه های گرافیکی در عین مجهز بودن چندان صرفه هم ندارن روی سیستم ضعیف ما! فقط یک رابط گرافیکی و کلی قیافه دارن که عملا برامون فرقی نمیکنه و منابع سیستم رو بیخودی پاش هدر میکنیم. موقعی که سیستم سنگین شده کمی طول میشکن تا بیان بالا فقط.
ضمنا در محیط تماما متنی هم کار نمیکنن.
خب سخن کوتاه!
از اینرو شد که این برنامه رو نوشتیم که به شکل یک تابع شل هست. اون رو در bashrc قرار میدیم و تمام. البته نسخهء فایل اسکریپتش رو هم تست کردم و شدنی هست (البته با حالت تابعش کمی فرق میکنه و چیزهایی باید بهش اضافه بشه). اینطوری میشه یک اسکریپت در مسیر اجرایی قرار داد که فرضا بشه از کادر run هم براحتی اجراش کرد.
اما بهرصورت خیلی اوقات بنده یک شل باز دارم؛ ضمنا ترمینال امولیتور هم که تقریبا همه جا هست؛ از kate تا konqueror.

خب این برنامهء ما حتی نسبت به اون برنامه های گرافیکی مزایایی هم داره واقعا!
مجموعا کار کردن باهاش برای کاربردهای بنده (و شاید بعضی افراد دیگه) فکر میکنم راحتتر و سریعتر باشه.
یک مزیت این برنامه هم اینه که درصورتیکه حتی محیط گرافیکی بسته یا ریستارت بشه (که خودتون میدونید بعضی وقتا پیش میاد یا لازم میشه)، لاگ آوت یا سویچ کاربر کنید به هر علتی، آلارم ما از بین نمیره و به کار خودش ادامه میده؛ حتی در حالتیکه شما هنوز لاگین مجدد نکردید!
شما میتونید در محیط تماما متنی و محیط گرافیکی بطور یکسانی بکار بگیریدش، بدون اینکه به محیط دسکتاپ وابسته باشید و دچار بی ثباتی و تغییراتش باشید.
البته بنده با صوت مشکلاتی داشتم که فکر میکنم کاملا مربوط به خود سیستم هست تا این برنامه. یعنی در بعضی اکانتها که کاملا لاگ آوت میکنیم و دیگه با اون کاربر هیچ کجا روی سیستم نیستیم، صدا پخش نمیشه (گرچه بقیهء بخشها اجرا میشن)؛ بعضی وقتها ورود به یک اکانت دیگه باعث قطع صدا در اکانت دیگر میشه.
همونطور که گفتم اینها مربوط به سیستم هست و ارتباطی با این برنامه نداره. یعنی در محیط گرافیکی هم این قضیه صادق هست و چه درمورد برنامه های خط فرمان و چه برنامه های مالتی مدیای گرافیکی همینطور هست.
بهرحال این نکته رو گفتم بعنوان یک تجربه، که حواستون باشه به این قضیه و ازش مطمئن بشید قبل از اینکه روی پخش صدا در هر حالتی اتکا کنید.
البته ممکنه سیستم شما اصلا چنین اشکالی نداشته باشه.
بهرحال اگر داره یا نداره؛ اگر فهمیدید علتش چیه و/یا چطور میشه حلش کرد، به بنده هم اطلاع بدید لطفا.

این برنامه در خط فرمان انعطاف و هوشمندی نسبتا خوبی هم داره و میتونه برای کاربردهای متنوعی بکار بره.
استفاده از برنامهء date به ورودیش انعطاف خوبی داده. میشه هر فرمتی رو که برنامهء date میپذیره بهش داد (تنها حالت بدون آرگومان رو به تاخیر زمانی صفر ثانیه نگاشت کردم؛ یعنی اگر برنامه بدون آرگومان اجرا بشه حاصلش اجرای فوری آلارم هست (این با تاریخ تعیین شده توسط برنامهء date فرق داره)).
برنامه رو با آرگومان help فراخوانی کنید تا اطلاعاتی راجع به کارکردش بده.
کدها هم خوب داکیومنت شدن. حجمش زیاد شده بخاطر توضیحاتی که در کد داده شده؛ میشه برای کاربرد عملی تمام کامنتها رو برداشت (توصیه میشه؛ فکر میکنم منابعی مصرف میکنن).

alarm() {
#this is a function for reminding you things while working
#(but you can also use it for delayed execution of some tasks)
#havent you ever lost an overheated conserve while working with computer, like me? ;D
#many other things (of course sometimes more serious)
#may happen due to forgetting some jobs in their time.
#I have forgotten them many times because of being
#intensively concentrated on other activities while I had been working on the computer.

#I think I have self-documented this code good.
#explanatory comments are below of each corresponding line or functionally separate part of the code.
#this program is tested in this environment: Fedora 5 GNU/Linux;
#it runs in BASH, utilizes the `date', `mesg', `write', `nice', `sox', `id', `stat', `find, and `sleep' programs;

local usage="usage: alarm [time [alert_message [external_program]]
examples:
alarm 30min 'calling joe'
alarm '1 hour 20 min' '' 'halt -p'
alarm 21:30
alarm 60sec
alarm '120 secondes'
alarm 10min 'hello\\\\n this is a test\\\\n how are you?'
alarm 'tomorrow 5:30 am'
alarm 1min30sec
note that arguments containing spaces must be quoted.
invoking with no args executes an immediate alarm."
#this variable contains usage help message with some examples
#note that `local' is a BASH builtin

if [[ $1 = --help || $1 = -h || $1 = help || $1 = -help ]]
then echo -e "$usage\n
this is a program for setting a reminder alarm at the specified time.
time can be a certain time/date or delay in any format which
the date program accepts (see its manual for detailed explanations).
you can specify a custom alert message, and also a command
to be ran at the specified time, if you want."
return; fi
#if user requested help with with some of its common styles,
#we show him a help message (including the usage message)
#the `return' command causes exiting the alarm function/stoping execution of the next commands.

if [[ $# -gt 3 ]]; then echo -e "too many arguments!\nprobably you must quote some args (do they contain spaces?)\n\n$usage"; return; fi
#number of arguments has exceeded the maximum meaningful (probably some args must be quoted).
#we print an appropriate error message with the usage message.

if [[ $# != 0 ]]; then local t="$1"; else local t=0; fi
#if there are no args specified at all, sets the sleep time to 0, i.e. immediate alarm.

if [[ $# != 0 ]]; then
#---------------------------------
#if there were no args, we should not calculate and display alarm time.
#in this case, wait time is set to 0.
#but if the user has specified an equivalent 0 wait time (e.g. `0sec'), we should calculate it
#and also display it to him (I think we should; think of a script that utilizes our prog,
#and also redirects its output to a file for example) .

echo -n "current time: "; date

echo -n 'alarm time: '
if ! date -d "$t"; then echo -e "\n$usage"; return; fi
#we check to see if the first arg (time/delay) is acceptable by the date program;
#note that probably all possible forms/values of the date's arg
#are not very meaningful for our little job and may be just mistakes.
#but this check seems to be sufficient for our job. its as simple as required to be really worth doing.

local now=$(date '+%s')
#its really necessary! we put current timestamp into a variable.
#calculating it directly in the arithmetic below sometimes
#results in bogus negative value (that causes `time in the past' error)
#due to a race condition (only in cases of the 0 wait times)
t=$(($(date -d "$t" '+%s')-$now))
#we must convert anything specified by the user to a delay in secondes;
#because we need seconds for passing to the sleep program.
#date program with -d and %s will convert anything to secondes past the epoch.
#(I think it is what is often called a unix timestamp).
#so indeed one important step (converting input, regardless of its format, to secondes) is done this way.
#we get the current moment timestamp, convert user specified time to timestamp,
#and finally the difference between them is what we want!
#we pass that difference to the `sleep' and the `sleep' will sleep so many secondes!

if [[ $t -lt 0 ]]; then echo -e "calculated time is in the past!\n\n$usage"; return; fi
#do you want an alarm in the past?!!

echo -n 'that is '
if [[ $t != 0 ]]; then
if [[ $t -ge 3600 ]]; then echo -n "$(( $t / 3600 )) hour(s) "; fi
if (( $t % 3600 >= 60 )); then echo -n "$(( $t % 3600 / 60 )) minute(s) "; fi
if (( $t % 60 )); then echo -n "$(( $t % 60 )) second(s) "; fi
echo 'later.'
else echo 'now.'
fi
echo
#now we have seconds to be elapsed from the present time;
#with some div and mod arithmetics we convert it to
#hours, minutes, and secondes and display it to the user.

fi
#---------------------------------

local tty=$(tty)
#we are on which tty dev file?
local tty_owner=$(stat -c '%U' $tty)
#gets the tty dev file owner.
#note that this may be different from `whoami/id -un' output; you may have used su.
#in those cases, tty owner is the original user, not the su-ed user.
#having several shells with several users (at least your ordinary user account besides the root)
#is not rare at all. for example in recent times I have had three users at the same time for testing & learning
#the cvs system (I am now reading its manual; and indeed developing this program with it).

local f= xtty=n p=-99999999999
#we want that pts which writing to it brings a box
#with our message within, to the user. (I discovered it lonely! :D)
#according to my tests, it is the pts file with the oldest creation time
#that of course belongs to the user.
#we set xtty's value to n, that is an indication of an unreal value (real pts files are started at 0).
#by checking its value after executing the compare loop
#we can know if any pts-es were existent at all (we might be on a real terminal only).
#likewise, p is an unreal timestamp value.
for i in $(find /dev/pts/ -mindepth 1 -user $tty_owner -printf '-%C@ %f '); do
#this find command line brings the names of all the relative
#(same owner as the tty owner) existing pts files into the looping values of the `for' command.
#we prefix change times with minus (that effectively makes them negative numbers)
#so that they can be recognized from the pts file names (>=0)
if [[ $i -lt 0 ]]; then
#i<0 means that $i is the file's change time
if [[ $i -gt p ]]; then p=$i; f=y; fi
#if the current timestamp is bigger from the previous one
#(bigger negative number means smaller positive number (absolute value)),
#we set previous to current and also set a flag indicating that the next loop variable's value
#that is a file name should be set as the xtty (oldest found so far).
elif [[ $f ]]; then xtty=$i; f=
#if $i isnt less that zero (is a file name), and assignment flag is on (1), set xtty and reset the flag.
fi
done
#we have the oldest (according to its change time - is it the right way? I am not sure!) pts file now.

if [[ $xtty != n && $(mesg) =~ 'n' ]]; then
mesg y 2>/dev/null
#2>/dev/null is redirecting the command's error output (written to the stderr) to the `null' device
if [[ $(mesg) =~ 'n' ]]; then
echo -e "warning: cant enable the message sending.
thus we may not send a message to the X tty at the specified time.
probably you su-ed before invoking the alarm.
if so, change the user to the tty owner (login user) and then execute the alarm again
or enable mesg (with the 'mesg y' command).
probably you must exit from the current user or use the sudo to do so.\n"
else mesg n
fi
fi
#if tty owner isnt the current user (we have su-ed) sending message with the `write' program
#would fail if the tty's message receiving/sending is disabled; another user cant change that
#(but superuser always can!).
#we only issue a warning to inform the user and continue.
#note: you can put the `mesg y' command in your bashrc file (user or system-wide) to solve this problem.

if ! sox -q -t nul /dev/zero -v 0 -t alsa default synth 0.01 2>/dev/null; then
echo -e 'warning: apparently alarm sound cant be played.\ncheck if you can play sounds under this user.\n'
fi
#you must have `sox'! our program uses `sox' to generate an alarm sound on the fly.
#although you may replace it with another method/program if you wish; I think it is not hard at all.
#since I had sound problems with my system (when several accounts are involved concurrently)
#I wrote this test so that before going to the sleep we can inform ourselves and the user of that
#the alarm sound cant be played. sound is really important! but again we dont stop and continue.
#you can solve the sound problem (if you succeed please tell me too),
#change the user (probably with su), or you may havent sound at all.

(
#this open brace creates a command group containing
#all of the commands after it and before its corresponding close brace.
#commands are executed in a subshell;
#that will be run in the background (because of the `&' after the closing brace) as one job.
#note: process id of this job will be printed by the shell on the terminal;
#you can use it to kill the job to cancel the alarm.

: hmalarm
#this command does nothing.
#its rule is just as an identifier for the `disown' command to refer to.

alert="\a\n\n${2:-<<<<<<<>>>>>>>\n<<< Alarm! >>>\n<<<<<<<>>>>>>>}\n"
#set the alert message which will be sent to the terminal and via the write program.
#its value is choosed from the 2rd command line argument
#or a default value if no (non-empty) command line message argument is specified.
#it also includes a terminal beep! (\a)

sleep $t
#wait $t seconds. next lines are not executed until sleep is finished.

echo -e "$alert"
#its time to wake up!
#we send alert message to the attached terminal, if any
#(terminal may be closed before sleep was finished; even the user may be logged out).

f=
xtty=n
p=-99999999999
for i in $(find /dev/pts/ -mindepth 1 -user $tty_owner -printf '-%C@ %f '); do
if [[ $i -lt 0 ]]; then
if [[ $i -gt p ]]; then p=$i; f=y; fi
elif [[ $f ]]; then xtty=$i; f=
fi
done
#we search for xtyy again (after sleep)
#see a detailed explanation of this code above.
#user may have done some actions during the sleep time.
#e.g. logged out, logged in (with X) for the first time after invoking alarm, logged out
#and after some other users logged in (thus its xtty would probably be different).
#we dont want to send its alert message to another user.

#-----------------------
if [[ $xtty != n ]]; then
#we will attempt to send the alert message to ourselves via the first pts (that brings a box in X).
#or no (condition=false) if no pts related to the alarm invoking user were found.
if [[ $(mesg) =~ 'y' ]]; then mesg='y'; else mesg='n'; fi
#we want to send an alert message to ourselves;
#so we must turn mesg on before doing so (although it may be on already).
#note that this has an effect only when attached tty isnt closed yet.
#thus we save its current setting, so that we can restore it to its previous setting after doing our job.
mesg y 2>/dev/null
#enables the message receiving/sending (we need only sending)
echo -e "$alert" | write $tty_owner /dev/pts/$xtty 2>/dev/null
#sends the alert message with the `write' program.
mesg $mesg 2>/dev/null
#restores the mesg setting
fi
#------------------------

if [[ $(id -u) != 0 ]]; then sox -q -t nul /dev/zero -t alsa default synth 2 square 100-4000 repeat 2 2>/dev/null &
else nice --7 sox -q -t nul /dev/zero -t alsa default synth 2 square 100-4000 repeat 2 2>/dev/null &
#if alarm is executing under superuser its better to increase its scheduling priority with the nice program
fi
#generating an alarm sound on the fly, thanks to sox.
#nice increases its process priority so that it dosnt play interrupted.
#at least my system is so weak that such command line generated sounds are interrupted easily.
#but if we have not executed it under superuser privileges, we cant set a negative niceness.

if [[ $3 ]]; then eval "$3 &"; fi
#executes an optional arbitrary external command passed via the 3rd argument on the command line.
#note that if you dont specify that `&', the subshell will remain until the external program exits (see its process tree).
#regardless of it, we need quoting too, even if we havent an `&' (test with something like "echo '1 2 3'").

) &
# this `&' causes the command group to be ran in the background;
#and your shell's prompt will be ready immediately.

disown '%?hmalarm'
#the final small, but important command.
#we disown this job (command group identified by 'hmalarm')
#so that exiting the shell dosnt kill our alarm process.
#it survives independently almost in every (normal) situations
#(whats an exception to this? do you know? if so please tell we too).
#even if the user has logged out, yet the alarm process runs.
#but at least in my system there was some problems with the alarm sound in these situations;
#so check it carefully before relying on it;
#as a special case also check to see if other GUI logins with other user accounts have any effects on it.
#of course the user can kill the alarm process with some administrative tool if he wants
#(e.g. with the `kill' program, process management GUIs of DEs, etc.)
}

این برنامه حداکثر ۳ پارامتر میگیره که همه اختیاری هستن.
پارامتر اول زمان هست؛ پارامتر دوم پیغامی هست که نمایش داده میشه (موقعی که زمان تعیین شده میرسه)؛ و پارامتر سوم یک خط فرمان هست که میتونیم تعیین کنیم تا موقع رسیدن زمان تعیین شده اجرا بشه (میتونه هر خط فرمان و برنامه ای در محیط متنی یا گرافیکی باشه).
اگر هر پارامتری که میخواد تعیین بشه، فاصلهء خالی یا بقیهء کاراکترهای جداکنندهء خاص رو داره، باید در کوتیشن قرار بگیره.
برنامه بدون پارامتر هم کار میکنه؛ اما صرفا بدون تاخیر عملیات آلارم (اطلاع رسانی) رو انجام میده.
اطلاع رسانی هم از چند طریق بطور همزمان هست: یک پیغام بسادگی با فرمان echo به ترمینالی که آلارم رو set کرده فرستاده میشه (که اگر این ترمینال هنوز باز باشه، پیغام درش دیده میشه)؛ یک پیغام توسط برنامهء write به خود کاربر ارسال میشه که طوری که روی سیستم بنده هست و تست کردم در محیط گرافیکی توسط یک پنجرهء مربوطه به اطلاع کاربر میرسه؛ یک صدای آلارم قوی پخش میشه؛ در نهایت اگر برنامه ای برای اجرا تعیین شده باشه اونهم اجرا میشه.
توجه کنید که این برنامه در محیط فدورا ۵، با BASH تست شده.
برای کارایی مطمئن تر با این برنامه، احتمالا باید فرمان mesg y رو هم به bashrc خودتون اضافه کنید.
البته این فقط درحالتی مهم هست که شما از خط فرمان کاربران su شده میخواید آلارم رو اجرا کنید؛ چون در اینصورت اگر mesg فعال نباشه، برنامه نمیتونه فعالش کنه و پیغام رو بفرسته (چون tty owner نیست)؛ البته درصورتی که کاربر جاری superuser نباشه. البته در نهایت این فقط یک پیغام هست و نه چیز دیگه، ضمن اینکه این پیغام روی ترمینالی که برنامه ازش اجرا شده هم فرستاده میشه، صدا هم که پخش میشه اگر مشکلی با پخش صوت نداشته باشیم.

از نظر و پیشنهاد شما دربارهء این برنامه خوشحال میشم.
ضمنا اگر روی سیستم و شرایط شما مشکل و نقصی بود یا باگی در برنامه پیدا کردید و همچنین سوال داشتید و غیره، لطفا درمیان بگذارید.
این برنامه دوره و تست شده، ولی بازهم ممکنه جایی از دست در رفته باشه و باگ و نقصی داشته باشه؛ ممکنه بعدا بازهم تغییر کنه (اگر تغییر کرد پست رو ویرایش میکنم). بهرحال تازه برای کار خودم روی سیستم نصبش میکنم؛ فعلا آخرین نتیجهء نهایی رو که بدست اومده درج کردم.

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (14)

پیشنهاد میکنم اعلان شل خود را رنگی کنید!
بطور نمونه:

PS1='\[\033[30m\033[43m\][\u@\h \W]\$\[\033[m\] '

این دستور را میتوانید به فایل ~/.bashrc اضافه کنید.
رنگی بودن اعلان شل، بر اساس تجربهء شخصی، کمک بزرگی درجهت خوانایی و پیدا کردن سریع ابتدا و انتهای خروجی فرمانهای مختلف است و در صرفه جویی در وقت و انرژی و کاهش فشار روی چشمان ارزشمند شما بطرز کاملا مشهودی موثر است.
بخصوص وقتی فرمانی خروجی طولانی و شاید چند صفحه ای دارد.
وقتی در محیط ترمینال امولیتور بوسیلهء اسکرولبارها دنبال ابتدا و انتهای خروجی مشخصی میگردیم این نیاز بشدت احساس میشود.

————————————–

یک تابع ساده که بازهم میتوانید به ~/.bashrc اضافه کنید:
hlp () { $1 --help | less; };
و در خط فرمان بدین صورت نمونه از آن میتوانیم استفاده کنیم:
hlp diff
بجای diff هر برنامهء دیگری که پارامتر –help را میپذیرد میتواند قرار بگیرد.

این تابع ساده شما را از تایپ خط فرمان تکراری و طولانی تری مثلا بصورت diff –help | less رها میکند.

در محیط less، میتواند با کلیدهایی مثل PgDown و PgUp میان صفحات مختلف خروجی حرکت کنید، با کلید q نیز از این محیط خارج شوید.

راستی دوستان این طور فرمانها دیگه خیلی خاص و منحصر به شل یونیکسی نیستن. چون تاپیک موضوعش کمی فرق میکنه و بیشتر سعی داشته قدرت و کارایی رو با مثالهای نغز و موارد ممتاز یا انحصاری و برنامه های خط فرمان برجسته نشون بده. وگرنه فرمان و امکانات و ابتکارات مختلف بسیار زیاد هستن.
میخواستم تاپیک دیگری برای درج اینطور فرمانها و کاربردهای عادی ساده و روزمره ایجاد کنم؛ ولی بعلت مختصر بودن مطلب، و ضمنا مفید بودن درج این مطالب مکمل برای استفادهء بهینه و خوشایند از این محیط، مطالب رو در همینجا درج کردم.

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (13)

معرفی چند فرمان جدید که شاید بدردتون بخوره (بدرد من که خوردن!):

echo; declare -i c=0; for i in 30 31 32 33 34 35 36 37 90 91 92 93 94 95 96 97; do for j in 40 41 42 43 44 45 46 47 100 101 102 103 104 105 106 107; do echo -en "\0033[${i}m\0033[${j}m $i-$j \0033[0m "; c=c+1; done; done; echo -e "\n\nCombinations: $c\n";

این فرمان تمام ترکیبات رنگ پیش زمینه و پس زمینه رو برای ترمینال شما نمایش میده. اعداد مربوط به هر رنگ پیش زمینه و پس زمینه در داخل محل نمایش رنگها نوشته میشه. به این روش میتونید ترکیب رنگ مورد علاقه و خوانای خودتون رو به سرعت شناسایی کنید.
توضیح این فرمان برای آشنایی/یادگیری:
- ابتدا با فرمان echo یک خط خالی رد میکنیم.
- یک متغییر (c) از نوع عدد صحیح تعریف کردیم (تا با عبارت ریاضی ساده در خط فرمان بتونیم براحتی مقدارش رو تغییر بدیم) با مقدار اولیهء صفر؛ این متغییر قرار هست تعداد ترکیبهای رنگ رو بشماره.
– دو حلقهء تودرتو داریم که حلقهء خارجی رنگ پیش زمینه رو تعیین میکنه (از شمارهء ۳۰ تا ۳۷ (رنگ نرمال) و از ۹۰ تا ۹۷ (نسخهء روشن)) و حلقهء داخلی رنگ پس زمینه رو (از ۴۰ تا ۴۷ و از ۱۰۰ تا ۱۰۷).
- رنگ مورد نظر رو توسط دستور اکوی داخل حلقهء داخلی تعیین میکنیم (برای اطلاع از فرمت این دستور به مقالهء ویکیپدیا دربارهء ANSI escape code که در پست های قبلی معرفی کردم میتونید مراجعه کنید).
آپشنهای e و n در دستور اکو به ترتیب برای روشن کردن backslash escape که برای فرستادن مقدار اسکی کاراکتر کنترلی ESC (که ۲۷ در مبنای ده و ۳۳ در مبنای هشت میشه) جهت استفاده از ANSI escape code بهش نیاز داریم، و (آپشن n) برای جلوگیری از رد کردن خط توسط هر دستور اکوی جداگانه هستن. چون میخوایم برای هر ترکیب رنگ یک خط جداگانه رد نشه و رنگها در کنار هم نمایش داده بشن.
- پس از هربار اجرای دستور اکو – تکرار حلقهء داخلی – مقدار شمارندهء ترکیب رنگ رو یکی افزایش میدیم.
ضمنا دو shell keyword با نام done هم درواقع هرکدام جزو یک ساختار حلقهء for ما هستن و انتهای این حلقه ها رو مشخص میکنن.
- در پایان با دستور اکو تعداد ترکیبات نمایش داده شده رو چاپ میکنیم. بازهم استفاده از آپشن e بخاطر نیاز به تفسیر n که معادل کاراکتر New line هست میباشد. چون خواستیم قبل از نمایش تعداد ترکیبات دو خط خالی رد کنیم و بعدش هم یکی اضافه تر که با خط خالی ای که خود دستور اکو رد میکنه میشه دوتا. اگر از این آپشن استفاده نمیکردیم احتیاج به استفاده از سه دستور اکوی خالی مجزا داشتیم برای اینکار.

===============================

echo "$(cat target_file | grep 'pattern')" > target_file

حذف کردن خطوطی از یک فایل متنی، که حاوی رشته یا الگوی خاصی نیستند.
میتونید سرعت و راحتی اینکار رو با ویرایشگر و با این خط فرمانهای ساده براحتی تست و مقایسه کنید.
ضمنا امکانات و قدرت و سرعت و انعطاف چنین روشی بسیار فراتر از امکانات عمومی موجود در یک ویرایشگر متن عادی هست. حالتهای پیچیده و حجیم رو میشه بصورت خودکار و بسیار سریع و راحت تری با امکانات برنامه های خط فرمان و شل لینوکس پاسخ داد.

توضیح چگونگی کارکرد خط فرمان:
محتویات فایل مورد نظر توسط برنامهء cat و از طریق لوله کشی خروجی این برنامه به ورودی برنامهء grep ارسال میشه و این برنامه تنها خطوطی رو که ما مشخص کردیم که حاوی pattern مورد نظر باشن به خروجی میده.
مجموعهء این فیلتر طراحی شدهء ما در یک ساختار شل که جانشین سازی فرمان (Command Substitution) نام داره قرار داره که باعث میشه خروجی این مجموعه در مکان قرارگیریش، یعنی یک آرگومان فرمان echo درج بشه.
خروجی فرمان echo رو هم که مجددا به خود فایل مورد پردازش فرستادیم؛ در نتیجهء محتویات قبلی این فایل با محتویات جدید فیلتر شده جایگزین میشه.
============================

sed -ri 's/(^.*$)/\1\n/g' target_file

بازهم یک فرمان ساده اما کمی سخت برای پیدا کردن! (معما چون حل شود آسان شود!!)
این فرمان مشکل گشا، باعث میشه که بین هر خط یک فایل متن، یک خط خالی اضافه بشه (راه سریعتر و راحتتری از این سراغ دارید؟).
باوجود عمومی نبودن، کاربردش ممکنه بعضی جاها پیش بیاد.
ضمنا حالت کلیش نشون میده که میشه براحتی بعد از خطوطی با هر الگوی مشخص، هرچیزی رو اضافه کرد.

============================

همهء فرمانهای مورد بحث کاربرد عملی داشتن و پاسخ نیاز و مشکلی بودن؛ اما بعلت دراز شدن بیش از حد مطلب، در درج و توضیح خود موارد صرفنظر کردم.

سرعت، قدرت، راحتی! درصورت کاربرد صحیح و ماهرانه و بهینهء خط فرمان، همهء این پارامترها رو خواهید یافت. براحتی درمیابید که چرا هکرها اینقدر خط فرمان رو دوست دارن و چطور خط فرمان برای بسیاری کارها بر رابطهای گرافیکی پیشی میگیره.
فراموش نکنید که خط فرمان در گنو/لینوکس، با وجود برنامه های پیشرفتهء غنی و شل قدرتمند مجهز به زبان مخصوص، عملا یک محیط برنامه نویسی آماده و همیشگی هست که میشه کارهای پیچیده و موارد زیادی با ویژگیهای خاص رو باهاش انجام داد و کارهای ترکیبی و پیچیدهء زیادی رو بصورت خودکار درآورد. بخصوص درصورت تکرار این کارها، مزیت زیادی خواهد داشت.
این محیط محیط برنامه نویسی ای هست که انگار مجهز به کتابخانه های مجهز برای بسیاری کارها هم هست. جز مهمی از این کتابخانه ها همان برنامه های خط فرمان هستند که در گنو/لینوکس بسیار زیاد و قدرتمندند.

رمز تسلط و کسب دانش و مهارت در این محیط، حل هدفمند مسایل از راههای پیشرفته و منعطف خط فرمان هست.
گرچه معمولا ابتدا برای طراحی یک خط فرمان ساده یا ترکیبی، اسکریپت و برنامهء کوچک یا بزرگ شل، وقت و انرژی قابل توجهی صرف میشه و ممکنه بیش از راه دستی و کلیشه ای بدون تفکر و عملکرد روبات وار مثل استفاده از امکانات یک ویرایشگر متن هم باشه، اما در عوض شیرینی حل مسئله برای حرفه ایها رو داره، افزایش مهارت و دانش، سازماندهی ذهنی و افزایش قدرت حل مسئله و برنامه نویسی، آشنایی با محیط و امکانات و ساختار گنو/لینوکس و استفادهء بهینه از سیستم؛ در نهایت هم با یکبار تهیهء یک خط فرمان یا برنامه، برای دفعات بعد میتونید با راحتی و سرعت خیلی بیشتری ازش استفاده کنید. احتمالا خیلی خوبه که جایی ذخیره کنید.

البته اگر تعداد و حجم عملیات قابل توجه باشه، احتمالا حتی در بار اول هم بازدهی زیادی بدست میارید.
اما حتی برای خیلی کارهای کوچکتر هم بهتره از روش اصلی و قابل استفادهء همیشگی استفاده کنید. وگرنه مجبور به تکرار راه غیرهوشمندانه در همون مورد و موارد دیگه، و اتلاف وقت و انرژی و منابع زیادی در مجموع خواهید بود.

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (12)

حتما همه دیدید که چطور بعضی برنامه های متنی مثل انواعی از ادیتورهای محیط متنی یا همون ترمینال لینوکس، متن رو بصورت رنگی نمایش میدن (اعم از زمینه و پیش زمینه)، بحالت چشمک زن، بحالت معکوس (رنگ زمینه و پیش زمینه جابجا میشه)، حتی زیرخط دار و حالتهای دیگهء موجود و ترکیبی از هرکدوم از اینها. شاید نمیدونستید که این قابلیتها در دسترس کاربر عادی سیستم هم هست و فقط از طریق برنامه نویسی، مثلا به زبان سی، بدست نمیاد. درواقع در اون برنامه ها و زبانهای برنامه نویسی هم کار اصلی (نمایش متن با خصوصیات مورد نظر) رو خود ترمینال هست که انجام میده؛ فقط کافیه یکسری رشته های کنترلی رو که برای ترمینال معنای خاصی دارن قبل از هر خروجی، مثل خروجیهای دیگه ارسال کنیم تا خروجی ارسال شدهء بعد از اون با اون ویژگیهای مورد نظر که توسط توالی کنترلی ارسال شده تعیین شدن نمایش داده بشه. البته تغییر حالت نمایشی کاراکترها، تنها قابلیت و کاربردش نیست و قابلیتهای دیگه ای داره که شاید بعضی جاها بهشون نیاز باشه و تقریبا به هیچ روش دیگه ای نشه حلشون کرد یا از راههای دیگه خیلی سختتر و پیچیده تر و حجیمتر ممکن باشه. بطور مثال فکر کنید شاید یک شمارنده، درصد و هرچیز متحرک یا مستلزم تغییر مثل اینها رو بخواید در میان یک متنی نمایش بدید در شل اسکریپت خودتون؛ با ترفندهای عادی کاری مشکل و وابسته به مکان اون قسمت در میان متن هست، حال اینکه با رشته های کنترلی میتونین مکان شروع کاراکترهای مورد نظر رو ذخیره و موقع لازم بازیابی کنید که این کار رو بسیار ساده و شدنی میکنه؛ فرقی نمیکنه که بقیهء متن رو تغییر بدید و جای شمارنده در صفحه تغییر بکنه. البته این یک مثال بالبداهه بود که گفتم و مطمئن نیستم کاملا مناسب و دقیق و معقول بوده باشه.

برای اطلاعات کامل راجع به توالیهای کنترلی موجود به این منبع مراجعه کنید:

http://en.wikipedia.org/wiki/ANSI_escape_code

اینهم یک مثال سادهء قابل اجرا برای درک سریع چگونگی بکار گیری (تست شده در BASH در Konsole):

echo -e "\n \0033[0mA\0033[7mB\0033[5mC\0033[32mD\0033[0m\0033[34mE\0033[47m\0033[4mDFG\0033[0m \0033[35mHIJ\0033[4mK\0033[0m\n";

قابل توجه هست که این قابلیت در داس و محیط متنی ویندوز هم بطور محدودتر و ناقصی وجود داره؛ به شکل لینوکس و بطور پیشفرض و Built in نیست و توسط درایوری بنام ansi.sys و لود کردنش توسط فایلهای پیکربندی مربوطه قابل دستیابی هست (بنده قدیم باهاش کار کرده بودم، ولی فکر میکردم امکاناتی از خود داس و جزو اون هست).
محیط لینوکس بنظر من در مجموع خیلی بهتر و مناسبتر و کاملتر این پشتیبانی رو ارایه داده که بصورت Built in و مطمئن و همیشگی درش وجود داره؛ بنابراین برنامه های تهیه شده، اعم از باینری اجرایی و شل اسکریپت و فرمان، با اطمینان و گستردگی خیلی بهتری در محیطهای مختلف کار میکنن و میتونیم این رو ویژگی ای عمومی فرض کنیم؛ حال اینکه در داس (مرحوم) و محیط متنی ویندوز عملا این قابلیت قابل تکیه نیست و بنابراین متروک و فراموش گشته.

البته همیشه به این توجه داشته باشید که پیاده سازیها روی سیستمهای مختلف باهم تفاوتهایی داره و اغلب همهء گزینه ها پشتیبانی نمیشن؛ برای اطمینان باید تست کنید.

توجه داشته باشید که خود این قابلیت، صرفنظر از شل و فرامینی که ازشون برای ارسال این توالیهای کنترلی استفاده میکنید، ویژگی ترمینال (یا در محیطهای گرافیکی، ترمینال امولیتور) هست و ارتباط مستقیمی با شل مورد استفادهء شما نداره. مثلا اگر بجای BASH از شل دیگری استفاده بشه قاعدتا نباید تفاوتی در اصل این قضایا پیدا بشه.

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (11)

#!/bin/bash

clear

if [ $# = 1 ]; then

num=$(echo $1 | grep -c -e '^[1-9][0-9]*$')

if (($num)); then

declare -i num=$1

while [ -f L1p$num.html ]; do num=num+1; done

while [ ! $num -eq $1 ]
do num=num-1
echo Renaming \'L1p$num.html\' to \'L1p$((num+1)).html\' ...
mv L1p$num.html L1p$((num+1)).html
done

else

echo Error: Invalid argument!

fi

else

echo Error: No argument!

fi

خب اینهم یک کاربرد مفید و جالب دیگه که تقریبا یادم رفته بود مطرح کنم.
یک موقعی یک پروژهء تبدیل کتاب چاپی به کتاب الکترونیکی با فرمت اچ تی ام ال گرفته بودم.
یک جزء استانداردی که داده بودن این بود که هر صفحهء کتاب اچ تی ام ال رو که باید صفحات/فایلهای مجزا میبودن با یک عدد پست سرهم شماره گذاری میکردم.
این یک نمونهء عملی از این شماره گذاری هست:
L1p1.html L1p2.html L1p3.html L1p4.html L1p5.html L1p6.html
یعنی مثلا فصل اول صفحهء یک، دو و الی آخر.
اغلب پیش می آمد که نیاز داشتم یک صفحه رو بین صفحه های دیگه اضافه کنم. مثلا بعلت اضافه کردن یکسری مطالب اضافه و توضیحات و تجدید نظر یا حتی تقسیم کردن یک صفحه به دو صفحه. اینطور کارها کاملا عادی بود و در جریان کار طبیعتا پیش میامد، بخصوص که استانداردهای محدود کننده ای هم برای حجم و شکل صفحات داشتم.
خب حالا موضوع این هست که اضافه کردن یک صفحهء شماره دار در بین یکسری صفحهء دیگر که شماره های پشت سرهم دارن، مستلزم تغییر نام تمام صفحات از اون شماره و ببعد به یک شماره بالاتر هست. این کار بصورت دستی و با استفاده از عملکرد عادی محیط گرافیکی سیستم عامل، کاری وقت گیر و خسته کننده هست و ضمنا مستعد خطا. تعداد صفحات ممکنه خیلی زیادتر از این مثال ارایه شده که تنها قسمتی از فایلهای یک فصل هست باشه.
فکر کردم چطوره اینکار رو برای بقیهء کار بصورت خودکار دربیارم.
حاصلش این شل اسکریپت هست. شما یک شماره در خط فرمان بهش میدید. مثلا:
./shift.sh 3
بدیهی هست که این اسکریپت روی فایلهای موجود در دایرکتوری جاری عمل میکنه.

نتیجهء عملی فرمان بالا رو مشاهده بفرمایید:
L1p1.html L1p2.html L1p4.html L1p5.html L1p6.html L1p7.html
حالا جای اضافه شدن یک فایل و شماره بعد از فایل صفحهء دوم وجود داره.

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (10)

for f in *;
do
if (($(echo "$f" | grep -i -c '\.mid$'))); then
name=$(echo "$f" | grep -i -o '.*\.')
mv "$f" "${name}mp3"
fi
done;

بنده این فرمان رو برای تغییر پسوند یک تعداد فایلی که درواقع mp3 بودن اما پسوند mid براشون گذاشته شده بود استفاده کردم.
این فرمان در دایرکتوری جاری هر فایلی با پسوند mid رو به پسوند mp3 تبدیل میکنه.
براحتی میشه با تغییر پسوندها که در متن بخوبی دیده میشه، این فرمان رو برای تعویض هر پسوندی بکار برد.
حتی اگر لازم باشه میشه این فرمان رو بصورت یک شل اسکریپت که پسوندهای مبدا و مقصد رو بصورت پارامتر دریافت میکنه درآورد و در دایرکتوری فایلهای اجرایی قرار داد. به اینصورت ما میتونیم به راحتی و انعطاف کامل، برای هر پسوندی و هرجایی ازش استفاده کنیم.

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (9)

شل و برنامه های گنو/لینوکس، تمهیدات و امکانات بسیار غنی ای در زمینهء پردازش و دستکاری رشته ها داره. این درواقع بخش قابل توجه و بسیار مهمی از کاربردهای ضروری و اساسی ای هم هست که در محیط سیستم عامل و بخصوص مقوله هایی مثل مدیریت و خط فرمان و شل بهش نیاز داریم.
و اصولا بخش قابل توجهی از کاربرد و پردازش رایانه ها، کار با متن و پردازش رشته ها و فایلهای متشکل از کاراکتر هست. از سطح مدیریت گرفته تا اپلیکیشنها.
همونطور که گفتم بنده در این جستار تنها موارد تجربه و کاربرد عملی خودم رو بیان میکنم؛ بیش از این منوال و رفرنس خوندم، ولی بعلت محدودیت منابع و اولویت‌هام نمیتونم کاری مشابه ترجمه یا حتی اشارهء فراگیر به این برنامه ها رو انجام بدم.
بهرحال کاربردهای بنده، حداقل تاحد زیادی، برای همه، کاربردی و عمومی هست. گرچه خیلی بیش از اینها جای پرداختن هست و هرکس بنا به محدودهء فعالیت خودش ممکنه به انواع دیگری از این برنامه ها و عملیات نیاز داشته باشه.
بسیاری از این برنامه ها هست که هرکدوم دنیای کوچکی هستن (و حتی زبان و فرهنگ و مرجعی برای ساخت زبانهای برنامه نویسی مختلف شدن گاهی) برای خودشون و بعضی اندازهء یک کتاب کوچک رفرنس و منوال دارن.
بهرحال بنده همونطور که در ابتدا اعلام کردم، از همکاری و همفکری و تبادل تجربیات دیگر دوستان به شدت استقبال میکنم؛ وگرنه فکر میکنم بیش از اینها دیگر به تنهایی مطلب و وقت و انرژی چندانی ندارم که در اختیار دوستان بذارم؛ پس کتاب داره بسته میشه، بدون اینکه داستان حتی به نیمه های خودش رسیده باشه! چون داستان شل و برنامه های خط فرمان و کاربردهاشون بیش از اینها هست.
اگر بریم روی وادی آموزش و شروع از پایه ها که دیگه خودش یک مبحث بسیار غنی و بزرگی هست.
به دوستانی که میخوان کار اصولی و حرفه ای با شل و برنامه های خط فرمان بکنن و در این وادی تازه کار هستن، توصیه میکنم ابتدا رفرنس-منوال BASH رو که پایه هست بطور کامل مطالعه بکنن و با قابلیتهای این شل مجهز و قوی بقدر کافی آشنا بشن (البته توصیهء بنده بنا بر مطالعهء رفرنس رسمی اون هست – از کیفیت فرضا خودآموزهای دیگه اطلاعی ندارم).

خب سخن کوتاه؛ سریع و مختصر میریم سر اصل مطلب و رویهء مثال عملی و توضیحش:

find . -iregex '.*\.htm[l]?' -execdir sed -r -i.bckup 's#file:///c:/windows/desktop/manual#..#ig' {} \;

این فرمان رو بنده برای اصطلاح اشتباهی که در منوال مرحله سازی یک بازی ! کرده بودن (آخه تهیه کنندگانش حرفه ای نبودن دیگه؛ ظاهرا کم سن و سال هم بودن!!) بکار بردم.
داستان از این قرار بود که بعضی آدرس لینکهای منوال رو که به فرمت HTML بود بصورت مطلق داده بودن. همونطور که مشاهده میکنید مثلا آدرس دسکتاپ ویندوز خودشون رو! اونم ویندوزهای قدیمی تری که با ویندوزهای امروزی آدرس دسکتاپشون زمین تا آسمان تفاوت میکنه (اگر یادتون باشه این آدرس دسکتاپ ویندوزی مثل ۹۸ هست).
خب این لینکها بسادگی روی سیستم دیگران کار نمیکرد.

البته این کاربرد عملی، در اینجا فقط یک مثالی هست و کاربردهای بیشتر و جدی تر همواره وجود دارن در این وادی.

فکر کنید شما تعداد زیادی فایل دارید که میخواید یک خط یا قسمتهای معینی از اونها رو، درصورت وجود، با مقدار دیگری تعویض کنید.
مشخص هست که باز کردن جداگانهء هرکدوم از این صفحات در یک ادیتور و Replace کردن مقدار مورد نظر، همچین هم کار آسان و سریعی نیست و حوصلهء آدم رو سر میبره!! بخصوص که فایلها در دایرکتوریهای مختلفی پراکنده باشن. ضمنا امکان اشتباه و جاانداختگی هم همیشه وجود داره، ولو هرچقدر دقت به خرج بدیم بازهم طبق تجربه، با احتمال نه چندان ناچیز امکان انواع اشتباهات اجتناب پذیر و اجتناب ناپذیر ! وجود داره. فکر کنید تعداد فایلها اگر خیلی زیاد بود چطور!
خب این از اون مسایلی هست که اصولا ذاتش بدرد حل در خط فرمان میخوره.
روش خط فرمان بسیار سریع و راحت و کمتر مستعد خطا و از قلم اندازی هست. اما بهرحال باید بهش مسلط باشید و بدونید دارید چیکار میکنید و تدابیر امنیتی و محتاطانهء کافی رو بکار ببندید تا این مزایا رو باهاش بدست بیارید. اصولا خط فرمان برای افراد مسلط و حرفه ای هست، وگرنه میتونه حتی صدمه ای بیشتر از روشهای دیگه بزنه درصورت کاربرد غلط. مثلا شما با یک خط فرمان میتونید به سرعت تعداد زیادی فایل رو بطور غیرقابل برگشت یا حداقل «به سختی بسیار قابل برگشت»ی نابود یا غیرقابل استفاده کنید.
اما همین امر بخاطر قدرت و سرعت بالای خط فرمان هست. مثل سلاح یا ابزاری نیرومند که اگر آدم کاردان ازش استفاده کنه استفادهء بهینه و فراوان ازش میبره و اگر دست آدم ناشی بیفته و خطای خطرناکی بکنه، ممکنه فاجعه ببار بیاره.

خب، فرمان ما در بالا درواقع ترکیب دو برنامهء خط فرمان هست.
برنامهء find که در دایرکتوری جاری و تمام زیردایرکتوریهای اون میگرده و فایلهایی رو با نام مطابق با الگوی regex (همون رگولار اکسپرشن معروف) داده شده که بسادگی فایلهایی با پسوند htm یا html رو معرفی میکنه، پیدا کرده، بعد این فایلها رو به برنامهء sed معرفی میکنه (برنامهء sed رو با این پارامتر اجرا میکنه).
یک regex هم به sed داده شده که الگوی مورد جستجو در فایل رو معرفی میکنه (file:///c:/windows/desktop/manual) و یک عبارت جایگزین (..) که بجای هرمورد یافت شده جانشین میشه.
نتیجه این هست که تمام فایلهای ما درجا و به سرعت بالایی اصلاح میشن.
البته ما با دادن آپشن i به sed گفتیم که فایلها رو درجا ویرایش کنه. وگرنه بصورت عادی/پیشفرض اینطور کار نمیکنه.
با پارامتری که به این آپشن داده شده، یعنی .bckup بهش گفتیم که از نسخهء اصلی هر فایل یک بکاپ با این پسوند تهیه کنه (این فایلها در دایرکتوری ای که هر فایل قرار داره ایجاد میشن). این یک تمهید احتیاطی هست که درصورت اشتباه و خرابی نتیجه، بتونیم فایلهامون رو برگردونیم.
برگرداندن این فایلها هم با فرمانهای مربوطه براحتی امکان پذیر هست. همچنین بعد از اینکه کارمون تمام شد و همه چیز رو تست کردیم و مطمئن شدیم که اشتباهی رخ نداده و فایلهای ویرایش شده کاملا صحیح و قابل استفاده هستن، میتونیم با فرمان دیگری تمام این فایلهای پشتیبان رو به سرعت پاک کنیم.
البته خوب هست که اینطور فرمانهای مکمل رو هم اینجا لیست کنم، ولی بنده تا اینطور چیزها رو تست نکنم و صددرصد کار نکنه درج نمیکنم و فعلا وقت هم ندارم.

خب داستان ما به سر رسید و کلاغه به خونش نرسید!!

این دو برنامه، find و sed، برنامه های مفصل و قدرتمندی هستن و کاربردهای بسیاری دارن. find اندازهء یک کتاب کوچک منوال داره و برنامهء اساسی و پرکاربردی هست. چون با اون میتونید فایلها رو با معیارهای بسیار منعطفی از نام گرفته تا تاریخ و پرمیشن ها و غیره از مکانهای مختلف جستجو کرده و بر روی اونها کارهای مختلفی از چاپ سادهء نامشون تا همینطور عملیات که دیدید و دلیت و کپی و غیره انجام بدید. میتونید با برنامه های دیگه ترکیبش کنید و عملیات چند مرحله ای با چند برنامهء مختلف روی فایلهای مورد نظر انجام بدید.
سرعتش هم از جستجوی برنامه های محیط گرافیکی بالاتر هست.

فقط نکته ای که همیشه یادتون باشه اینکه، همیشه قبل از انجام کار واقعی تست کافی انجام بدید و تدابیر امنیتی کافی رو هم بکار ببرید.
یعنی مثلا یک عمل پیچیده رو ابتدا روی فایلهای تست انجام بدید تا از کارکردش اطمینان کافی بدست بیارید.

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (8)

یک مثال دیگه از کاربرد و تجربیات شخصی:
if /usr/sbin/apachectl restart; then play -v 3 /root/.add/KDE_Beep_Digital_2.ogg; else play -v 5 /root/.add/KDE_Beep_Car.ogg; fi;
این خط فرمان، باعث استارت/ریستارت وب سرور آپاچی میشه؛ تنها یک شرط سادهء شل بهش اضافه شده که با استفاده از برنامهء play (شل اسکریپتی از پکیج sox)، درصورت استارت موفقیت آمیز آپاچی یک فایل صوتی رو پخش میکنه، و درصورتیکه استارت آپاچی موفقیت آمیز نبود یک فایل صوتی و صدای دیگری رو پخش میکنه. آپشنهای v در فرمانهای play هم، ولوم صدای پخش شده رو تنظیم میکنن.
این خط فرمان رو در قسمت فرمان یک Button در پنل KDE (معادل Taskbar ویندوز) درج کردم. یعنی درواقع این خط فرمان مستقیما در محیط متنی درج نمیشه و نیازی به داشتن یک پنجرهء ترمینال محتوی شل نیست در این حالت.
منظورم این هست که پیوند و کارایی محیط متنی و شل رو با محیط گرافیک نشون بدم. درواقع شما حداقل گهگاه، از کارایی شل و برنامه های غنی خط فرمان میتونید در محیط گرافیکی هم استفاده کنید و قابلیتها/امکانات رابط گرافیکی سیستم عامل رو با امکانات برنامه نویسی شل و ترکیبش با برنامه های قدرتمند خط فرمان، افزایش بدید.
میتونید تاحدی محیط گرافیکی خودتون رو هم برنامه نویسی و ترکیب (منجمله با برنامه های خط فرمان) و تنظیم کنید و ارتقا بدید؛ تاجایی که میدونم امکان پخش صدا برای یک دکمه (اونهم بصورت شرطی که اطلاعات مفید اضافه ای رو به ما میده) در دسکتاپ KDE وجود نداره (حداقل بطور پیشفرض و در نسخهء مورد استفادهء بنده).
حال این یک استفادهء کوچک (و در عین حال مفید و خوشایند) بوده و از ساده ترین انواع. اگر لازم باشه میشه کاربردهای مفصلتر و پیچیده تری رو ایجاد کرد.

علت استفاده از این کاربرد هم زمانی بود که روی رفرنس آپاچی و پیکربندیهای مفصل و نسبتا پیچیدهء اون کار میکردم و تست و بررسی انجام میدادم. اگر پیکربندی شما دچار خطا باشه (عمدتا از لحاظ سینتاکس)، آپاچی استارت/ریستارت نمیشه و در خط فرمان با یک خطا خارج میشه.
گرچه با خط فرمان میشد کار کرد، ولی گذاشتن یک دکمهء گرافیکی روی پنل مزایای قابل توجهی داشت مثل عدم نیاز به تغییر دید و پنجره برای رفتن به محیط متنی ترمینال، سرعت عمل و تشخیص راحت.
بجای تغییر تمرکز و دید و انتظار برای دیدن پیام خروجی، تنها کافی هست که دکمه رو کلیک کنیم تا جواب بصورت صوتی اعلام بشه؛ اگر بعللی تاخیر زمانی اندکی هم در این فاصله وجود داشته باشه نیازی به انتظار و بیکاری و از دست دادن تمرکز نیست و گرفتن پاسخ فراموش هم نمیشه و میشه به اعمال ویرایش و تجزیه و تحلیل پیکربندیها ادامه داد.

———————————
ویرایش:

if kdesu /usr/sbin/apachectl restart; then play -v 5 /root/.add/KDE_Beep_Digital_2.ogg; else play -v 3 /root/.add/KDE_Beep_Car.ogg; fi

این خط فرمان هم برای اکانت کاربری غیر root هست. یعنی اکثر کاربران.
ببخشید که بنده مدتی به علل خاصی فقط با اکانت ریشه کار میکردم و بنابراین فرمانهایی در اینجا درج شدن که با پیشفرض محیط کاربر ریشه طراحی شدن و کار میکنن؛ ممکنه در محیط کاربر دیگه با مشکل و عدم اجرای کلی مواجه بشن؛ اما اغلب راه حل ساده ای دارن.

——————————–
ویرایش ۲:

خط فرمان ارایه شدهء بالاتر، در محیط KDE کار میکنه.
در محیط گنوم (GNOME)، در خط فرمان بالا بجای kdesu از برنامهء معادل در این محیط استفاده کنید (شاید gksu باشه اسمش).

——————————-

بعنوان کاربرد دیگه، در این پست این شل اسکریپت مفید برای بعضی توزیعها رو هم، درج میکنم:

#!/bin/bash
echo -e "$1:\n"
rpm2cpio $1 | cpio -t
echo
read -p 'Extract? (y/n): ' -n 1
echo
if [ $REPLY = y ]; then
mkdir -vp ${1/%.rpm}
cd ${1/%.rpm}
name=$(echo $1 | grep -o '[^/]*$')
rpm2cpio ../$name | cpio -iduV
read -n 1 -sp 'Hit any key to quit...'
echo
fi

این شل اسکریپت رو شخصا روی توزیع فدورا ۵ که برنامه ای ویژهء دیدن و استخراج محتویات پکیجهای RPM نداره استفاده کردم. شاید هنوز هم روی فدورا چنین برنامه ای نباشه و این شل اسکریپت بدرد دیگران هم بخوره.
این شل اسکریپت رو میشه در دایرکتوریهای فایلهای اجرایی قرار داد و همیشه براحتی ازش در خط فرمان استفاده کرد. یک راه دیگر (هم) اضافه کردن این فرمان به Context menu ی محیط گرافیکی هست (بنده به KDE اضافه کردمش)؛ در این صورت اخیر، موقعی که روی فایلی با پسوند rpm کلیک راست کنید در زیرمنوی Open With گزینه ای برای دیدن و استخراج محتویات پکیج RPM شما موجود خواهد بود که البته محتویات رو در دایرکتوری ای در دایرکتوری جاری میریزه. برای اجراش البته یک پنجرهء ترمینال باز میشه که پاسخ شما رو برای عمل استخراج در همون پنجره دریافت میکنه.
این گرچه یک ابزار حداقلی (بدون امکان تعیین دایرکتوری یا استخراج انتخابی) هست، اما بقول معروف راه دست و برای اغلب اینطور کارهایی که گهگاه لازم داریم کافی هست. میشه بعضی قابلیتهای دیگر رو هم بهش اضافه کرد، ولی نسبت به پیچیدگی و زحمتش نمی ارزه.
تاجایی که مطالعه کرده بودم، منابع موجود در وب راه دستی و وارد کردن چند فرمان پی در پی رو برای استخراج محتویات این پکیجها معرفی کرده بودند که کار سخت تر و وقتگیرتری هست که ممکنه با اشتباهاتی همراه باشه، بنابراین بنده این اسکریپت رو طراحی کردم که مراحل رو بصورت خودکار دربیاره.
نکته: البته مواظب Overwrite شدن فایلهای موجود باشید!
این برنامه در هربار یک دایرکتوری با نام خود پکیج (بدون پسوند rpm) ایجاد میکنه (درصورت عدم وجودش) و محتویات پکیج رو در اون میریزه.

راستی اگر خواستید فرمان این اسکریپت رو به محیط گرافیکی اضافه کنید، یادتون باشه گزینهء Run in terminal رو فعال کنید (در دسکتاپ KDE این اسمش هست).

قدرت و کارایی عالی خط فرمان در گنو/لینوکس (7)

خب فکر کنم فعلا دیگه از دست معرفی صرف برنامه های مفصل راحت شدیم و کمی میپردازیم به معرفی کاربردهای مفیدی که عملا از بعضی برنامه ها و امکانات محیط شل بدست آوردیم. بقول معرف کارهای هر روزه.
این مبحث دیگه تجربه و نیاز هرکس هست و چیزهایی که بنده میگم تنها نمونه های کوچکی از نیازهای خودم هست، نه چیز دیگه، که برای نشون دادن کاربردهای عملی و مستند خط فرمان و شل و برنامه های کامل و قدرتمند گنو/لینوکس ذکر میکنم.
اینها میتونن قدرت کاربری و استفادهء بهینهء شما از سیستم رو بشدت افزایش بدن (بیشتر برای متخصصان و برنامه نویسها البته) و متوجه میشید که چطور میشه از مزایای برنامه نویسی حرفه ای در محیط غنی گنو/لینوکس بهره برد. چون بخش بزرگی از این غنا در واقع در پشت خط فرمان پنهان شده.

بعنوان مثال این فرمان رو یک زمانی برای تست ارسال ایمیل در پی اچ پی بصورت لوکال بکار میبردم؛ مقداری تست راجع به Header Injection لازم داشتم که با این فرمان به سرعت و سادگی و با خودکار کردن یکسری عملیات تکراری انجام میدادم. پس این فرمان فقط یک نمونه از برتری و کاربردهای بجای خط فرمان در مقابل رابط گرافیکی رو نشون میده و لزوما مورد عمومی یا مورد نیاز شما نیست:

alias chkmail='clear; echo %%%%%%%%%%; mailx -u test </dev/null; echo "%%%%%%%%%%"; mailx -u test2 </dev/null; echo %%%%%%%%%%; if [[ -n $(ls /var/mail/) ]]; then rm -f /var/mail/*; else echo There are no files in mail directory!; fi'

البته تذکر بدم که این فرمان بصورت سردستی و برای یک کاربرد موردی، با سرعت نوشته شده و لزوما بهینه ترین حالت و خیلی هوشمندانه نوشته نشده.
این فرمان یک alias با نام chkmail درست میکنه؛ یعنی در هربار فقط با اجرای فرمان chkmail تمام فرمانها و عملیاتی که به این نام اختصاص داده شده اجرا میشه. اگر از پست قبلی یادتون باشه، کاربرد alias، خیلی شبیه به توابع شل هست. اما بهرحال تفاوتهایی دارن، و بنابراین هرکدوم موارد کاربرد و یا ترجیح خاص خودشون رو دارن.
فرمانهایی رو که به این alias اختصاص داده شدن به ترتیب ذکر میکنم (فرمانها با سمیکالن از هم جدا شدن).
- ابتدا صفحه پاک میشه. برای تر و تمیزی و راحتی چشم و اشتباه نشدن با خروجیهای قبلی خیلی مفید هست.
- بعد یک خط جداکننده چاپ میکنیم که بازهم در کار نظم و خوانایی کمک خوبی هست.
- صندوق ایمیل کاربری بنام test رو چک میکنیم (یک کاربر عادی سیستم هست). اگر ایمیل یا ایمیلهایی داشته باشه توسط برنامهء mail با مقداری اطلاعات، مثل عنوان ایمیل، چاپ میشه.
- باز یک خط جداکنندهء دیگه چاپ میکنیم.
- صندوق ایمیل (Inbox) کاربر دیگر بنام test2 رو هم با برنامهء mail تست میکنیم؛ نکته اینکه روی سیستم بنده mailx یک سیمبلیک لینک (symbolic link – تقریبا معادل فایلهای شورتکات ویندوزی) به برنامهء mail بود، اما توجه داشته باشید که باوجود یکی بودن برنامهء هدف، گاهی ممکنه فراخوانی یک برنامه با نامهای مختلف نتایج مختلفی رو دربر داشته باشه (مثلا به علت رعایت استانداردهای مختلف و تطابق رفتار با نسخه های مختلف یک برنامه یا برنامه های متفاوتی که ممکنه در یک برنامه ادغام شده باشن).
توجه کنید که ورودی استاندارد برنامهء mail رو از /dev/null (دیوایس تهی؛ معادل nul در داس و فکر میکنم شل ویندوز) به اصطلاح ریدایرکت کردیم که باعث میشه برنامه تنها با گزارش لازم خارج بشه و داخل خط فرمان برنامهء mail باقی نمونیم (که نیاز به ورودی دستی برای خروج داره). البته گاهی برنامه ها ممکنه خودشون تمهیداتی برای این نوع عملیات داشته باشن و نیازی به اینکار نباشه و از طریق آپشنهای برنامه با فرم تمیزتر و استانداردی قابل انجام باشه.
- چک میکنیم که دایرکتوری ذخیرهء ایمیل ها حاوی فایل (هایی) هست یا خیر (ایمیلهای هر کاربر در فایلی با نام کاربری خودش در این دایرکتوری ذخیره میشن). مکانیزم این فرمان و تست شرط رو دیگه توضیح نمیدم؛ به رفرنس-منوال BASH مراجعه کنید.
- اگر ایمیل وجود داشت (درواقع ادامهء فرمان و ساختار شرط قبلی هست) تمام فایلهای ایمیل رو پاک میکنیم. توجه کنید که کل محتوای دایرکتوری ایمیل پاک میشه. این خط فرمان ساده سردستی و با استفادهء موردی نوشته شده؛ براحتی میشه کاملتر و هوشمندترش کرد. خلاصه گفتم نکنه یک وقت با این فرمان تمام ایمیلهای روی سیستمتون رو (تمام کاربران) پاک کنید و فردا به بنده بد و بیراه بگید!! بنده سیستم تک کاربره ای دارم و سیستم مثلا سرور نیست؛ بنابراین میتونم براحتی هرچی داخل دایرکتوری هست، که برای تست هم ایجاد شدن، پاک کنم.
- بازهم ادامهء فرمان شرطی هست که اینبار درصورت عدم صحیح بودن شرط، یعنی درصورت عدم وجود فایل در دایرکتوری ایمیل، اجرا میشه و بسادگی پیغامی رو مبنی بر خالی بودن دایرکتوری میل چاپ میکنه تا دقیقا بفهمیم وضعیت چی بوده (و مثلا اشتباها ایمیلی به کاربر دیگه ای ارسال نشده)، وگرنه از خروجی چاپ شده توسط برنامهء mail هم میشه بیشتر اطلاعات لازم رو فهمید.

خب، شما میبینید که بسادگی با یک خط فرمان میتونیم کلی عملیات رو بصورت ترکیبی و بسیار سریع انجام بدیم. تمام این کارها با یک کلاینت ایمیل گرافیکی هم امکان پذیر هست و درواقع ابتدا بنده از چنین برنامه ای استفاده کردم (روی سیستم خودم دوتا ایمیل کلاینت گرافیکی خوب نصب بود). اما در حالت گرافیکی شما امکان برنامه ریزی و فیلتر اطلاعات مورد نیازتون و انجام خودکار یکسری عملیات مورد نیاز رو ندارید و باید همهء این مراحل رو بصورت دستی انجام بدید که هم سخت و انرژی بر هست و هم زمان بیشتری میبره، و علت مهم انجام این عملیات اضافه این بوده که از بروز اشتباه و نیاز به دقت زیاد برای تشخیص جلوگیری بشه. بطور مثال با زیاد شدن تعداد ایمیل ها میشه فهمید که ایمیل جدیدی وارد شده و ظاهرا نیازی به پاک کردن ایمیل های قبلی نیست، ولی این روش حداقل طبق تجربهء بنده نیاز به دقت و بخاطر سپاری تعداد (در اینجا برای دو کاربر) داره که مستعد خطا و صرف انرژی و وقت بیشتری هست. چون مثلا شما روی برنامه و اپلیکیشن وب خودتون تمرکز کردید و ذهنتون معطوف مسایل پیچیدهء درگیر هست؛ پس نباید بیهوده این تمرکز رو از دست بدیم و نیاز به صرف انرژی و وقت بیشتر پیدا کنیم و نهایت هم به صحت تمام تستهامون اطمینان کمتری داشته باشیم. بجای چندین کلیک هم فقط دوتا کلید از کیبورد برای انجام همهء کارها کافیه!

راستی برای ارسال ایمیل بطور دستی در خط فرمان از این فرمان میتونید استفاده کنید (شاید برای تست فرمان مطرح شده در این پست بخواید ازش استفاده کنید):

mail user

user نام کاربری هست که ایمیل براش ارسال میشه.
بعد از اجرای این فرمان وارد خط فرمان برنامهء mail میشید که در اونجا موضوع/عنوان و بدنهء ایمیل رو تایپ میکنید؛ با وارد کردن یک خط فقط محتوی یک نقطه، یا زدن Ctrl+d، پایان متن ایمیل رو اعلام کنید. اگر درخواست ورودی Cc (ارسال نسخه های کپی به کاربران دیگر) شد میتونید Enter رو برای صرفنظر از این گزینه بزنید.

ضمنا انجام اینطور عملیات که لزوما نیاز و مزیت خاصی در استفاده از رابط گرافیکی درشون نیست، در خط فرمان، باعث مصرف بهینهء منابع سیستم شده (بخصوص روی سیستمهای ضعیف یا زیر بار قابل توجه بهرحال مزیتی هست و میتونه کار رو سرعت بده)، علاوه بر اینکه از شلوغی و پیچیدگی اضافی بخاطر وجود امکانات مختلفی که بهشون نیازی نیست جلوگیری میکنه.

خب امیدوارم از این مطلب خوشتون اومده باشه.
تا مجالی دیگر بدرود.